του Νίκου Γιαννόπουλου*

Αγαπητή κυρία: Σε συνέντευξη σας σε ραδιοφωνικό σταθμό ισχυριστήκατε ότι ο χορός του Ζαλόγγου ήταν ένας εθνικός μύθος, απ' αυτούς, προφανώς που η αστική τάξη αρεσκόταν να κατασκευάζει προκειμένου να επιτύχει την, απαραίτητη για τα σχέδιά της, εθνική συναίνεση. Θα μου επιτρέψετε να διαφωνήσω μαζί σας σε επίπεδο επιστημονικό και σίγουρα όχι πολιτικό (αφού η δήλωσή σας, κατά πολλούς υποκρύπτει πολιτικά κίνητρα). Ο Χρ. Περραιβός στην έκδοση του 1815 γράφει ότι οι Σουλιώτισσες, αφού πρώτα έριξαν τα παιδιά τους στο βάραθρο, τα ακολούθησαν χορεύοντας.

Το ίδιο αναφέρουν και οι Λαμπρίδης, Αραβαντινός και Ιωάνν. Γούσης. Τις απόψεις αυτές δεν αποδέχθηκε ο Π. Ζερλέντης ο οποίος επισκέφθηκε το Ζάλογγο την άνοιξη του 1888. Μη βιαστήτε να χαρείτε! Στο μόνο που διαφώνησε ήταν στο γεγονός ότι δεν υπήρχε χώρος για χορό! Δίκαιως βέβαια ο καθένας μπορεί να αμφισβητήσει τα παρακάτω αφού προέρχονται από ελληνικές πηγές (γι' αυτό άλλωστε δεν επέμεινα). Ας δούμε λοιπόν και τις ευρωπαικές.

Ο Πρώσος διπλωμάτης και περιηγητής Ιάκωβος Μπαρτόλντυ καταγράφει πρώτος το γεγονός στα 1803-1804, ευρισκόμενος στα Ιωάννινα. Το έργο του τιτλοφορείται «Ταξίδιον εις την Ελλάδα 1803-1804» και αναφέρει: «Καμιά εκατοστή απ' αυτούς τους δυστυχισμένους είχαν αποτραβηχτεί βόρεια της Πρέβεζας, στο Μοναστήρι του Ζαλόγγου. Τους επιτέθηκαν εκεί θεωρώντας ότι τάχα αυτή η τοποθεσία, πράγματι ισχυρή, θα μπορούσε να τους προσφέρει ένα νέο τόπο μόνιμης διαμονής, όπου η σφαγή που ακολούθησε υπήρξε φρικτή. Τριάντα εννέα γυναίκες γκρεμίστηκαν από τα βράχια με τα παιδιά τους, που μερικά ακόμη βύζαιναν».

 Σαφής αναφορά στο χορό του Ζαλόγγου υπάρχει και στο έργο του Άγγλου στρατιωτικού, αρχαιολόγου και περιηγητή Γουλιέλμου Μαρτίνου Λικ, «Περιήγηση στη Β. Ελλάδα», από πληροφορίες τις οποίες ο συγγραφέας συνέλεξε το 1805, υπηρετώντας το βρετανικό στέμμα στα Ιωάννινα: «Περίπου 100 οικογένειες είχαν αποτραβηχτεί στο μέρος αυτό από το Σούλι και την Κιάφα, με συνθήκες, και ζούσαν στο λόφο ανενόχλητες ώσπου έπεσε το Κούγκι. Τότε επειδή τάχα η περιοχή αυτή ήταν περισσότερη οχυρή ξαφνικά τους επιτέθηκαν με διαταγή του Βεζίρη. Όταν η κατάσταση έγινε απελπιστική, ο Κίτσος Μπότσαρης και ένα τμήμα του διέφυγαν. Από τους υπολοίπους, 150 σκλαβώθηκαν και 25 κεφάλια στάλθηκαν στον Αλβανό Μπουλούκμπαση στην Καμαρίνα που διεύθυνε τις επιχειρήσεις, 6 άνδρες και 22 γυναίκες ρίχτηκαν από τα βράχια από το ψηλότερο σημείο του γκρεμνού, προτιμώντας έτσι παρά να πέσουν ζωντανοί στα χέρια των εχθρών τους. Πολλές γυναίκες που είχαν παιδιά τις είδαν να τα ρίχνουν με δύναμη, προτού εκείνες κάνουν το μοιραίο πήδημα», αναφέρει ο Άγγλος.

Το 1820, ο Γάλλος περιηγητής Φραγκίσκος Πουκεβίλ ο οποίος επί 10 έτη παρέμεινε στην αυλή του Αλή Πασά, εκδίδει τους τρεις τόμους του έργου του «Ταξίδι στην Ελλάδα», όπου καταγράφει εσφαλμένα πως στο Ζάλογγο οι Οθωμανοί γκρέμισαν τις γυναίκες. Το επόμενο έτος, εκδίδοντας νέους τόμους, περιγράφει το γεγονός με λεπτομέρειες: «Ηρωικό θάρρος εξήντα γυναικών, που κινδύνευαν να παραδοθούν στη σκλαβιά των Τούρκων. Ρίχνουν τα παιδιά τους πάνω στους πολιορκητές σαν να ήταν πέτρες έπειτα, πιάνοντας το τραγούδι του θανάτου και κρατώντας η μιά το χέρι της άλλης, ρίχτηκαν στο βάθος της αβύσσου, όπου τα κομματιασμένα πτώματα των παιδιών τους δεν άφηναν μερικές να συναντήσουν το Χάρο, όπως θα το ήθελαν».

Το καλύτερο; Υπάρχει και η μαρτυρία (δυστυχώς για σας γραπτή) αυτόπτου μάρτυρα και μάλιστα Τουρκαλβανού: Πρόκειται για τον Σουλείμαν Αγά, αξιωματικό του Αλή Πασά, ο οποίος μετέφερε όσα είδε στον Ιμπραήμ Μανζούρ, υπεύθυνο του πυροβολικού του Αλή Πασά. Ο τελευταίος παραθέτει στα απομνημονεύματά του τα ακριβή λόγια του Σουλειμάν: «Εκατό γυναίκες έμεναν με μια ομάδα παιδιών, και από το ύψος του βράχου στον οποίον είχαν σκαρφαλώσει γίνονταν μάρτυρες της τρομερής τύχης των σύντροφών τους....Πιάνονται από τα χέρια, αρχίζουν ένα χορό...Τραγούδια πατριωτικά τον συνόδευαν...Στο τέλος των επωδών ρίχνονται στον γκρεμό μαζί με όλα τα παιδιά τους».

Μετά απ' όλα, αυτά ένα ερώτημα μου δημιουργείται: Έχετε την επιστημονική επάρκεια να κατέχετε πανεπιστημιακή έδρα Ιστορίας, ή σας αρέσει απλώς να προκαλείτε το ισχυρό (δυστυχώς για σας) εθνικό αίσθημα του ελληνικού λαού; Χρησιμοποιείτε την Ιστορία για να επιβάλετε ανιστόρητες απόψεις. Σας άφησε έκθετη όμως τρεις φορές (συνωστισμός, γενοκτονία Ποντίων, Ζάλογγος). Ξέρετε γιατί; Επειδή η επιστήμη αυτή απαιτεί απόλυτη πίστη, και όχι απιστίες με την πολιτική.

Ένας ταπεινός καθηγητής (διδάσκων "εθνικούς μύθους") Ν. Γιαννόπουλος

* Ιστορικός, συνεργάτης ΕΛ.Κ.Ε.Δ.Α.