ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ

Του Λεωνίδα Οικονομόπουλου Αντιστρατήγου ε.α.

Η Βενετία οικοδόμησε μία αυτοκρατορία ουσιαστικά χωρίς εδάφη. Η θαλασσία ισχύς της δεν την παρέσυρε σε άσκοπες δραστηριότητες κατοχής εδαφών, πολέμους γοήτρου ιδεολογικούς ή θρησκευτικούς.

 Οι Ενετοί ήταν έμποροι με ελεύθερο πνεύμα και δημοκρατική διακυβέρνηση για την εποχή τους, ήσαν αποτελεσματικοί, βίαιοι και σκληροί έμποροι και λιγότερο κατακτητές. Έτσι ο ρεαλισμός τους, ως αποτέλεσμα ώριμης καταγραφής των δυνατοτήτων τους, αλλά και των αδυναμιών τους, ήταν ο κατευθυντήριος άξονας σε κάθε πολιτική τους πράξη και οδημιουργός του Στρατηγικού τους δόγματος.

Οι ίδιοι αντελήφθησαν, προτού εισέλθουν σε περιπέτειες, το πόσο δύσκολο είναι μία πόλις με μία κυριαρχική χώρα, όχι πάνω από 500 τ. χλμ., εκ των οποίων ένα πολύ μικρό μέρος αποτελείτο από ξηρά περίπου 25‐30 τ. χλμ., να κατέχει μεγάλες εδαφικές εκτάσεις.

Πέραν αυτού, η περιοχή της Αδριατικής, της Ανατ. Μεσογείου και του Αιγαίου μαζί με τις παράλιες ενδοχώρες, βρίσκεται σε έντονη αστάθεια λόγω της Οθωμανικής πλημμυρίδος, την αντιμετώπιση της οποίας έκαναν ακόμα πιο δύσκολη οι διαφωνίες, αντιπαλότητες και πολλές φορές εχθρότητες των χριστιανικών κρατών ως αποτέλεσμα διαφορετικών συμφερόντων και θρησκευτικών πεποιθήσεων.

Σε όλο αυτό το δύσκολο αλλά και επικερδές τοπίο προσετέθηκε, κλιμακούμενη αυξητικά από τον 14ο αιώνα, η πειρατεία και, όπως έλεγε χρονικογράφος της εποχής, η Ανατ. Μεσόγειος και το Αιγαίο ήταν ένα δάσος με δένδρα τα κατάρτια των πειρατικών πλοίων.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο ήταν η αδυναμία της ναυπηγικής τέχνης (της τεχνολογίας) να ναυπηγήσει πλοία ανοικτής θαλάσσης, που δεν θα είχαν ανάγκη συχνών στάσεων για ανεφοδιασμό, ξεκούραση κωπηλατών και διαμονή σε υπήνεμους χώρους, για μεγάλες περιόδους κακοκαιρίας και θαλασσοταραχής.

Η κωπήλατος και ενισχυμένη με ιστία μεσογειακή γαλέρα, με τις δυνατότητες (ταχύτητα) και τις αδυναμίες της (συχνές στάσεις), επηρέασε τη Στρατηγική των Ενετών, όπως και η Στρατηγική αργότερα επηρέασε την τεχνολογία, αποδεικνύοντας το αξίωμα ότι Στρατηγική και Τεχνολογία είναι αλληλοεπηρεαζόμενες και αλληλένδετες.

Από το συνδυασμό όλων των παραπάνω, το Στρατηγικό Δόγμα των Ενετών διαμορφώνεται ως εξής: όχι κατάκτηση και κατοχή, αλλά έλεγχος θαλασσίων και χερσαίων χώρων, μέσω κατοχής μικρών αλλά επιλεγμένων περιοχών. Τους ελεγχόμενους πληθυσμούς δεν τους ενδιαφέρει να «κάνουν δικούς τους», αλλά εμπορικούς εταίρους. Το Στρατηγικό τους Δόγμα εκφράζεται ολοκληρωμένα και με σαφήνεια από τον Μέγα Σύμβουλο του Αρχιγραμματέα της Δημοκρατίας Rafano de Caresino προς τον Δόγη το 1381. «Στη Βενετία αρμόζει να καλλιεργεί τη θάλασσα και να αφήνει στην άκρη την ξηρά, διότι με τη θάλασσα αποκτά πλούτη και επιρροή, ενώ στην ξηρά έρχεται με δυσκολίες, διαφθορά και λάθη».

Έτσι, σύμφωνα με το Στρατηγικό τους Δόγμα, οι Ενετοί αποκτούσαν είτε με τη βία, συνηθέστερα με την απειλή βίας, είτε με άλλους τρόπους, σε επιλεγμένες γεωγραφικά, κατάλληλες περιοχές με μικρή ενδοχώρα. Οι επιλεγμένες αυτές περιοχές ήταν εντεταγμένες και συνέθεταν σε ένα πλέγμα, ένα δίκτυο που εξυπηρετούσαν τους Στρατηγικούς σχεδιασμούς και προτεραιότητες της Βενετίας.

Οι τοποθεσίες αυτές κέντρο είχαν κάποιο ή κάποια λιμάνια και όρμους και μικρή γενικά ενδοχώρα για ασφάλεια, αλλά και για παραγωγή και διακίνηση προϊόντων, με κύρια προτεραιότητα την υποστήριξη των διερχομένων πλοίων, τα οποία παρέμεναν από 3‐8 ημέρες κατά μέσον όρον.

Το λιμάνι, που ήταν η καρδιά της περιοχής, είχε όλες τις απαραίτητες διευκολύνσεις της εποχής εκείνης, ήτοι αποβάθρες, δέστρες, αποθηκευτικούς χώρους, εργαστήρια ιδιαιτέρως ξυλουργικά, δρόμους από και προς το λιμάνι, με απαραίτητο κέντρο Διοικήσεως και όλα αυτά εργονομικά τοποθετημένα και διευκολύνοντα κινήσεις ανθρώπων, ζώων και εμπορευμάτων.

Η Βενετία ευρισκόμενη στην αρχή της Αδριατικής θάλασσας και βασιζόμενη στις ανάγκες του εμπορίου αλλά και στις απαιτήσεις διακίνησης πολυπληθών ομάδων, προσκυνητών προς τους Αγίους Τόπους, δεδομένου ότι η Βενετία εξυπηρετούσε όχι μόνο τους κατοίκους της ευρύτερης γεωγραφικής της περιοχής, αλλά και όλη την Κεντρική Ευρώπη και Σκανδιναυία, οργάνωσε δύο κύριες γραμμές συγκοινωνιών ένθεν κι ένθεν της Αδριατικής.

Η πρώτη και σημαντικότερη ήταν Βενετία‐Δαλματικές ακτές‐Ιόνια νησιά‐Δυτ. Πελοπόννησος‐Κύθηρα. Στα Κύθηρα γινόταν διαχωρισμός, όχι κατ’ ανάγκη στάση και άλλα πλοία κατευθύνονταν προς Αιγαίο‐Κων/πολη‐Εύξεινο Πόντο και άλλα προς Κρήτη‐Κύπρο‐Αγ. Τόπους. Η δεύτερη γραμμή συγκοινωνιών ήταν η ανατολική πλευρά της Ιταλικής Χερσονήσου‐Σικελία και από εκεί σε διάφορα λιμάνια της Δυτ. Μεσογείου. Στα ίχνη αυτών των κύριων γραμμών, αναπτύχθηκαν οι επιλεγμένες τοποθεσίες που αναφέρθηκαν παραπάνω, βάσει του Στρατηγικού τους Δόγματος. Για καμμία άλλη τοποθεσία δεν ενδιαφέρθηκαν.

Εάν συνδυάσουμε τη γεωγραφική θέση της επιλεγμένης περιοχής Κορώνης‐Μεθώνης, διότι είναι ενιαία, με τις δυνατότητες και τις αδυναμίες των πλοίων και των μέσων ναυσιπλοΐας, εύκολα θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι η «επιλεγμένη» αυτή τοποθεσία της πρώτης γραμμής συγκοινωνιών, που είναι και η σημαντικότερη για τη Βενετία, ονομάσθηκε οι «οφθαλμοί της Γαληνοτάτης». Ειδικότερα η ενιαία επιλεγμένη περιοχή Κορώνης‐Μεθώνης.

1. Ευρίσκεται στο μέσο σχεδόν της διαδρομής Βενετία‐Άγιοι Τόποι ή Βόσπορος.

2. Είναι η τελευταία περιοχή, πριν εισέλθουν στο ανοικτό πέλαγος και η πρώτη περιοχή που συναντούν, όταν κατευθύνονται προς τη Βενετία καθ’ όσον κατά τον πλού της Αδριατικής, τα πλοία παράπλεαν κατά μήκος της ακτογραμμής Δυτ. Ελλάδα‐Δαλματικές ακτές.

3. Η περιοχή αυτή υποστηρίζεται πολύ αποτελεσματικά από μία εύφορη ενδοχώρα, όπου πολλά απαραίτητα για τα πλέοντα πλοία, όπως σιτηρά, κρασί, λάδι, ζώα, ξυλεία και πολύτιμο νερό, ευρίσκονται σε αφθονία άρα και σε καλές τιμές.

4. Ευνοϊκές καιρικές συνθήκες, όχι δυνατοί άνεμοι, όχι ακραίες θερμοκρασίες.

 Πιστοί οι Ενετοί στο Στρατηγικό τους Δόγμα και εκτιμώντας την αξία της περιοχής Κορώνης‐Μεθώνης, κατακτούν διά της βίας το 1207 την περιοχή και το 1209 θέτουν τέλος στις περίπλοκες καταστάσεις με τους υποτελείς του Γοδεφρείδου Βιλεαρδουΐνου. Με τη Συνθήκη της Σαπιέντζας (κάποιοι Έλληνες συγγραφείς την αναφέρουν και ως Συνθήκη της Σφακτηρίας), τακτοποιείται η όλη κατάσταση.

 Η Μεθώνη ήταν οχυρωμένη, όχι όμως και η Κορώνη, η οποία οχυρώθηκε το 1270. Επειδή έγκαιρα διέβλεψαν τη σημασία της «επιλεγμένης» αυτής περιοχής και ήταν πρώτη περιοχή στις προτεραιότητες τους τόσο, ώστε οι ίδιοι και οι αντίπαλοί τους να τη θεωρούν πολύτιμη όπως οι «οφθαλμοί» άλλα και ως αποτελεσματικούς «οφθαλμούς» μέσω των οποίων σύμφωνα με το Δόγμα τους έλεγχαν τη θαλάσσια αυτοκρατορία τους.

Για να κεντρίσω τη δημιουργική φαντασία του αναγνώστη και να βγάλει μόνος του τα συμπεράσματά του παραθέτω τις παρακάτω πληροφορίες και εκτιμήσεις.

1. Σχεδόν όλα τα πλοία που κινούντο από Βενετία προς Ανατ. Μεσόγειο και αντίστροφα, σταματούσαν στην «Κορώνη‐Μεθώνη» και παρέμεναν σε αυτή συνήθως 3‐8 ημέρες.

2. Στην «Κορώνη‐Μεθώνη» εκτιμάται ότι κατέπλεε ή απέπλεε ένα πλοίο την ημέρα ενώ 5‐6 ναυλοχούσαν μέχρι να αναχωρήσουν.

3. Το σύνολο σχεδόν των πλοίων ήταν Ενετικά, τύπου γαλέρας ή γαλεάσσας, πάνω στα οποία υπήρχαν 220‐260 κωπηλάτες, 100‐120 ναυτικοί και αναλόγως με την αποστολή και το σκοπό του ταξιδίου, 100‐150 πολεμιστές ή επιβάτες‐προσκυνητές.

4. Κατά τη διάρκεια που παρέμεναν τα πλοία ανεφοδιάζονταν (νερό, τροφές, ανάγκες σε ξυλεία, υφάσματα για τα πανιά, σχοινιά, εργαλεία κ.λπ.), ξεκουράζονταν (ξενοδοχεία, λουτρά, κουρεία κ.λπ.) κάλυπταν ανάγκες ψυχαγωγίας (ταβέρνες, πορνεία, ταχυδακτυλουργοί, μικροί θίασοι κ.λπ.), ανάγκες νοσηλείας (ασθενείς, τραυματίες από συμπλοκές ή ατυχήματα κ.λπ.), πνευματικές επαφές με ιερείς και επισκέψεις‐αφιερώματα σε εκκλησίες, ιδιαιτέρως οι προσκυνητές που ήταν σε μεγάλους αριθμούς.

Επισημαίνεται ότι οι Ενετοί, καθολικοί όντες, δεν ήταν τόσο φανατικοί και εχθρικοί προς τους Ορθοδόξους, όπως ήταν οι Φράγκοι και με ελάχιστες εξαιρέσεις, επέτρεπαν και την ύπαρξη Ορθοδόξων Επισκόπων και πολλές φορές, μετά από καταγγελίες Ορθοδόξων κατοίκων, καθαιρούσαν τους διεφθαρμένους και κακούς Καθολικούς Επισκόπους.

Όλα τα παραπάνω επέτρεψαν και βοήθησαν την περιοχή «Κορώνης‐Μεθώνης», να εξελιχθεί σε μία ευημερούσα, ειρηνική και πολυπολιτισμική κοινωνία. Έτσι για 300 χρόνια, μέχρι το 1500 μ.Χ. που καταλήφθηκε από τους Τούρκους, η επιλεγμένη αυτή περιοχή είναι ένας παράδεισος στην ταραγμένη εκείνη εποχή και περιοχή της Ανατ. Μεσογείου.

Με την παρακμή των Ενετών από τον 16ο αιώνα άρχισε και η σταδιακή παρακμή της περιοχής με διαδοχικές αλληλοκαταλήψεις πότε από Ενετούς και πότε από τους Τούρκους. Επισημαίνεται ότι από το 1463 μέχρι και το 1718, έγιναν επτά τουρκοενετικοί πόλεμοι.

Η θαλάσσια Ενετική αυτοκρατορία βαθμιαία κατέρρεε και μαζί με την αυτοκρατορία κατέρρεε και η Στρατηγική αξία της «Κορώνης‐Μεθώνης» που αξία και ρόλο είχε μόνο με το Στρατηγικό Δόγμα των Ενετών. Η μορφή, η φύση και το Στρατηγικό Δόγμα της Γαληνοτάτης δημιούργησαν, αξιοποίησαν και εκμεταλλεύτηκαν τη θέση της περιοχής «Κορώνης‐Μεθώνης». Έτσι με την πτώση της Γαληνοτάτης αποδυναμώθηκε στρατηγικά η περιοχή αυτή.

Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι η «επιλεγμένη» περιοχή «Κορώνης‐Μεθώνης» ανέτειλε με τη Βενετία και έδυσε μαζί της. Πέθανε η «Γαληνοτάτη» και έκλεισαν οι «οφθαλμοί» της.