Print

Thursday, 08 October 2015 Εθνικά Θέματα Hits: 5817

Άρθρο του Παναγιώτη Μορφωπού, Υποστράτηγου ε.α. - Master Διεθνούς Δικαίου του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.

Πριν κάποιο καιρό η Ελληνική Κυβέρνηση προχώρησε σε πρόσκληση ενδιαφερομένων για τη δημοπρασία εκμετάλλευσης, είκοσι «οικοπέδων» υδρογονανθράκων, στην θαλάσσια περιοχή του Αιγαίου και πιο συγκεκριμένα στις περιοχές του Ιονίου, Νότια της Πελοποννήσου και Νότια της Κρήτης. Στις περιοχές αυτές, οι οποίες φαίνονται στον παρακάτω χάρτη,

οι μέχρι τώρα έρευνες, έδωσαν σοβαρές ενδείξεις για ύπαρξη πετρελαίου ή και αερίου. Το αποτέλεσμα της πρόσκλησης υπήρξε εντυπωσιακό, αφού σαράντα περίπου μεγάλες διεθνείς εταιρείες έδειξαν έντονο ενδιαφέρον για το θέμα.

 Αυτή η επικαιρότητα φέρνει στην επιφάνεια το ζήτημα του νομικού πλαισίου μέσα από οποίο ένα παράκτιο Κράτος, αντλεί το δικαίωμά του να εκμεταλλεύεται θαλάσσιες πλουτοπαραγωγικές πηγές, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Και επειδή στην προκειμένη περίπτωση οι πλουτοπαραγωγικές αυτές πηγές βρίσκονται, λόγω της φύσης τους, μόνο στο βυθό, τελικά μιλάμε για τα δικαιώματα του κάθε παράκτιου Κράτους να κάνει έρευνες ή γεωτρήσεις, στο βυθό της θάλασσάς του, για την εκμετάλλευση των πηγών που βρίσκονται σ’ αυτόν.

Ποιο όμως είναι αυτό το νομικό πλαίσιο που δίνει στο κάθε παράκτιο Κράτος αυτά τα δικαιώματα; Στη συγκεκριμένη περίπτωση το νομικό πλαίσιο αποτελείται, από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, που δεσμεύει τα Κράτη που την έχουν επικυρώσει και από τις διμερείς συμβάσεις που αφορούν σχετικά θέματα, αν έχουν υπογραφεί μεταξύ ενδιαφερομένων Κρατών οι οποίες και τα δεσμεύονται. Στην περίπτωση της εκμετάλλευσης των παραπάνω «οικοπέδων», τα ενδιαφερόμενα Κράτη, όπως φαίνεται από τον χάρτη, είναι η Ιταλία που είναι απέναντι από τα «οικόπεδα» του Ιονίου, η Λιβύη και η Αίγυπτος που βρίσκονται απέναντι από τα «οικόπεδα» νότια της Κρήτης και κατά κάποιο τρόπο και απέναντι από τα «οικόπεδα» στο νότιο μέρος της Πελοποννήσου. Όλα τα Κράτη αυτά έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ και επομένως δεσμεύονται από αυτήν. Επί πλέον η Ιταλία, έχει υπογράψει με την Ελλάδα διμερή σύμβαση για την οριοθέτηση (το μοίρασμα) της μεταξύ τους υφαλοκρηπίδας και έχουν συμφωνήσει έτσι πιο κομμάτι ανήκει στο κάθε Κράτος.

Λαμβάνοντας υπ’ όψη ότι τα παραπάνω «οικόπεδα» βρίσκονται στο βυθό, πρέπει να δούμε πως ρυθμίζει το νομικό αυτό πλαίσιο τα ζητήματα που αφορούν το βυθό γενικά. Σύμφωνα με αυτό το νομικό πλαίσιο, τα τμήματα του Ελληνικού βυθού μέσα στον οποίο η Ελλάδα έχει το δικαίωμα να εκμεταλλεύεται τις πλουτοπαραγωγικές πηγές, δηλ. να κάνει έρευνες για τον εντοπισμό υδρογονανθράκων και στη συνέχεια να εκμεταλλεύεται αυτές τις πηγές, είναι κυρίως δύο. Το τμήμα του βυθού που βρίσκεται κάτω από την αιγιαλίτιδα ζώνη της χώρας και εκείνο της υφαλοκρηπίδας της.

Τι λέει το παραπάνω νομικό πλαίσιο για το τμήμα του βυθού που βρίσκεται κάτω από την αιγιαλίτιδα ζώνη;

Σύμφωνα με το άρθρο 3 της Σύμβασης του ΟΗΕ, που την έχουν επικυρώσει όλα τα παραπάνω ενδιαφερόμενα Κράτη, το πλάτος της αιγιαλίτιδας ζώνης μπορεί να είναι μέχρι τα 12 μίλια, μετρημένο από τις ακτογραμμές δηλαδή από εκεί που η ξηρά «αγγίζει» τη θάλασσα. Η Ελλάδα έχει καθορίσει πλάτος 6 μιλίων. Όλος αυτός ο χώρος περιλαμβάνει, εκτός από την επιφάνεια της θάλασσας, (που δεν μας ενδιαφέρει εδώ) και τον βυθό κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Μέσα στον βυθό αυτόν, το κάθε παράκτιο Κράτος έχει και ασκεί πλήρη κυριαρχία, όπως ακριβώς και στην ξηρά του. Λόγω της πλήρους κυριαρχίας του, το Κράτος και εν προκειμένω η Ελλάδα μπορεί ελεύθερα μέσα σ’ αυτό το κομμάτι του βυθού, να κάνει γεωτρήσεις καθώς και πάσης φύσεως έρευνες και να εκμεταλλεύεται τις πλουτοπαραγωγικέ του πηγές.

Επομένως εάν και όσα από τα παραπάνω «οικόπεδα» του χάρτη, βρίσκονται εξ ολοκλήρου μέσα στο κομμάτι του βυθού της αιγιαλίτιδας ζώνης, δεν υπάρχει κανένα απολύτως πρόβλημα για την εκμετάλλευσή τους.

Τι λέει το παραπάνω νομικό πλαίσιο για την υφαλοκρηπίδα, έννοια που αναφέρεται μόνο σε δικαιώματα στον βυθό και μόνο.

Σύμφωνα με το άρθρο 76 της Σύμβασης του ΟΗΕ, αυτό το κομμάτι του βυθού εκτείνεται (αποφεύγοντας άλλες λεπτομέρειες που δεν αφορούν τις περιοχές της Μεσογείου) στα 200 μίλια και μετριέται από εκεί που τελειώνει η αιγιαλίτιδα ζώνη. Μέσα σε αυτό το κομμάτι του βυθού, το παράκτιο Κράτος ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα (όχι πλήρη κυριαρχία) μόνο για εξερεύνηση και εκμετάλλευση, των φυσικών πηγών που βρίσκονται μέσα σε αυτό. Σημειώνεται εδώ ότι τα κυριαρχικά αυτά δικαιώματα, πάνω στον βυθό της υφαλοκρηπίδας, «γεννώνται» αυτοδικαίως μαζί με τη «γέννηση» του παράκτιου Κράτους και της κυριαρχίας του στην ξηρά. Δηλαδή όπου υπάρχει κυρίαρχο παράκτιο Κράτος, η κυριαρχία του στην ξηρά επεκτείνεται αυτοδικαίως, σύμφωνα με αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου, και στον βυθό της θάλασσας, μέχρι και την παραπάνω απόσταση.

Υπάρχει πρόβλημα εμπλοκής των παραπάνω γειτονικών Κρατών, στην εκμετάλλευση αυτή που επιχειρεί η Ελλάδα;

Θεωρητικά μπορεί να υπάρξει πρόβλημα μεταξύ Ελλάδας, Λιβύης και Αιγύπτου, αφού η Ελληνική υφαλοκρηπίδα στα νότια της Κρήτης, μέσα στην οποία βρίσκονται τα «οικόπεδα», επικαλύπτει την υφαλοκρηπίδα των παραπάνω απέναντι γειτονικών Κρατών, οπότε χρειάζεται συμφωνία καθορισμού των ορίων της υφαλοκρηπίδας μεταξύ αυτών, η οποία δεν έχει ακόμη γίνει. Η επικάλυψη αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι η απόσταση π.χ. των βόρειων ακτών της Λιβύης ή της Αιγύπτου, από τις νότιες ακτές της Κρήτης, είναι μικρότερη από 400 μίλια. Το αποτέλεσμα αυτής της γειτνίασης είναι να μην «χωράνε» μέσα σ΄ αυτήν την απόσταση, δυο υφαλοκρηπίδες με 200 μίλια πλάτος η κάθε μία. Η απόσταση π.χ. μεταξύ Ιεράπετρας και της απέναντι Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου είναι 355 μίλια και η απόσταση Ιεράπετρας και του απέναντι Τομπρούκ της Λιβύης είναι μόνο 224 μίλια. Επομένως η υφαλοκρηπίδα της Ελλάδος νότια της Κρήτης και εκείνων της Λιβύης και Αιγύπτου, επικαλύπτονται, δηλαδή «πέφτει» η μία πάνω στην άλλη στα ακραία τους σημεία.

Μιλώ για θεωρητική πιθανότητα εμπλοκής των άνω γειτονικών Κρατών για δύο λόγους. Πρώτον μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας που είναι απέναντι από τα «οικόπεδα» του Ιονίου, έχει ήδη συμφωνηθεί η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και επομένως δεν γεννάται θέμα σε ότι αφορά τα «οικόπεδα» στο Ιόνιο, που βρίσκονται ακριβώς απέναντι από την «μπότα» της Ιταλίας.

Δεύτερον με την Λιβύη και τη Αίγυπτο δεν υπάρχει συμφωνία οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας. Όμως τα «οικόπεδα» νοτίως της Κρήτης και ακόμη περισσότερο εκείνα νότια της Πελοποννήσου, είναι πολύ κοντά στα Ελληνικά παράλια και πολύ μακριά από τις ακτές της Λιβύης και της Αιγύπτου, ώστε να μην υπάρχει πιθανότητα, σε περίπτωση οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας με τις χώρες αυτές, τα «οικόπεδα» αυτά, να «πέσουν», έστω και μερικώς, μέσα στο μέρος της υφαλοκρηπίδας που η οριοθέτηση θα δώσει στην Λιβύη ή στην Αίγυπτο. Και τούτο γιατί η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας μεταξύ δύο απέναντι Κρατών γίνεται με τη μέση γραμμή, δηλαδή με μια γραμμή χονδρικά παράλληλη με τις ακτές των δύο απέναντι Κρατών, η οποία χαράσσεται στο μέσον της απόστασης μεταξύ Κρήτης και Λιβύης και Κρήτης με την Αίγυπτο. Δεν μπορεί επομένως να φανταστεί κανείς ότι τα οικόπεδα νοτίως της Κρήτης θα «πέσουν», σε περίπτωση οριοθέτησης, πάνω στην μέση αυτή γραμμή ή (ακόμη περισσότερο) μετά τη μέση γραμμή, προς το μέρος της Λιβύης ή της Αιγύπτου. Επομένως πρακτικά δεν υπάρχει και εδώ κανένα πρόβλημα.

Για την πληρότητα του όλου θέματος, απλά πρέπει να αναφέρω ότι και η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) περιλαμβάνει μεγάλο τμήμα του βυθού του παράκτιου Κράτους. Μέσα όμως σε κλειστή θάλασσα όπως η Μεσόγειος, όπου τα άνω Κράτη είναι πολύ κοντά το ένα με το άλλο, δεν έχουν το περιθώριο να αναπτύξουν μια ΑΟΖ και μια υφαλοκρηπίδα στο μέγιστο πλάτος τους που είναι στα 200 μίλια. Το αποτέλεσμα του περιορισμένου χώρου είναι, το τμήμα του βυθού της ΑΟΖ του ενός Κράτους, να συμπίπτει, με το τμήμα του βυθού της υφαλοκρηπίδας του ίδιου Κράτους. Τότε ποια η διαφορά μεταξύ υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ; Στην έννοια της ΑΟΖ, σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ, εκτός από την εκμετάλλευση του βυθού, περιλαμβάνεται συγχρόνως και δικαίωμα εκμετάλλευσης της θάλασσας πάνω από αυτόν, όπως είναι η αλιεία.

Πέρα όμως από αυτό, η ΑΟΖ χρειάζεται ανακήρυξη από το παράκτιο Κράτος, δηλαδή επίσημη δήλωση του Κράτους, με τη μορφή εσωτερικού Νόμου η δημοσίευση του οποίου γνωστοποιείται και σε αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς. Μετά την ανακήρυξη η οποία θα περιγράφει και τα όρια της ΑΟΖ που ανακηρύσσεται, καλούνται τα απέναντι ή γειτονικά Κράτη να συμφωνήσουν μεταξύ τους την οριοθέτηση. Η υφαλοκρηπίδα δεν χρειάζεται τέτοια ανακήρυξη γιατί, όπως προαναφέρθηκε, «γεννιέται» αυτοδικαίως με την «γέννηση» του παράκτιου Κράτους. Η Ελλάδα δεν έχει προβεί ακόμη σε ανακήρυξη ΑΟΖ.

Π. Μορφωπός

Σημείωση. Νομίζω ότι αυτό το άρθρο δίδει απάντηση και στο σχόλιο του Διοικητικού Συμβουλίου του Συνδέσμου, στο Τεύχος 88 του Ιουλίου Σεπτεμβρίου με αφορμή δήλωση της Υπουργού Εξωτερικών.